Anna Wasilewska - Życie liberackie przez antycypację

Fascynacja monumentalną powieścią Georgesa Pereca nie słabnie. Pierwsze polskie wydanie rozeszło się bez śladu, a pojedyncze egzemplarze do niedawna osiągały w internecie cenę kilkuset złotych.

Minęło trzydzieści jeden lat od pierwszej francuskiej edycji "Życia instrukcji obsługi", a diagnoza, jaką wówczas postawił Italo Calvino, pisząc pamiętne słowa o "ostatnim wielkim wydarzeniu w historii powieści", nic nie utraciła ze swojej mocy.

Maszyna do pisania

Powieść, przełożona na wiele języków i nieustannie wznawiana, obrosła tomami komentarzy. Ta książka, która tak wiele zawdzięcza innym książkom, stała się źródłem inspiracji dla wielu dzieł (nie tylko z zakresu literatury), swoistą maszyną do pisania, generującą kolejne teksty.

Powstaje zatem pytanie, co takiego jest w powieści Pereca, że napędza tekstową machinę? "Życie instrukcja obsługi" to książka pod wieloma względami paradoksalna. Zdawać by się mogło, że sam pomysł – przedstawienie życia mieszkańców paryskiej, wymyślonej kamienicy – jest najwyżej materiałem na krótką opowieść. Tymczasem to 700-stronicowe dzieło pożera się z zapartym tchem. Napisane według receptury oulipijskiej, podlegające ścisłym formalnym rygorom, arbitralnie dobranym, jest książką eksperymentalną, awangardową, którą czyta się jak powieść realistyczną, nie podejrzewając istnienia pod powierzchnią tekstu skomplikowanej maszynerii, wprawiającej w ruch narrację. A zarazem jest książką, która potrafi bawić, podobnie jak potrafili czytelnika "bawić" inni pisarze spod szyldu OuLiPo: Italo Calvino czy Harry Matthews, ale zwłaszcza twórca Warsztatu Literatury Potencjalnej, Raymond Queneau, któremu Perec zadedykował swoją powieść.

Ciąg dalszy artykułu