szklane-pszczoly
KsiążkaErnst Jünger

Szklane pszczoły

Rotmistrz Richard, zdemobilizowany kawalerzysta, nie może znaleźć pracy w opanowanym przez technologię świecie. Pewnego dnia dostaje tajemniczą ofertę od Zapparoniego, biznesmena i konstruktora automatów, który mógłby być literackim pierwowzorem Elona Muska. Rozpoczyna się konfrontacja rycerskich cnót i naukowego geniuszu. Szklane pszczoły (1957) obok...Read More

Między Placem Bohaterów a Rechnitz. Austriackie rozliczenia

Monika Muskała
Tytuł:Między Placem Bohaterów a Rechnitz. Austriackie rozliczenia
Autor:Monika Muskała
Redakcja:Joanna Targoń
ISBN:978-83-65739-05-6
Seria:Linia Teatralna
Tłumaczenie:Monika Muskała
Projekt typograficzny, skład i łamanie:Małgorzata Chyc/bymouse.pl
Projekt książki:Marcin Hernas/tessera.org.pl
Projekt okładki:Przemek Czepurko
Data premiery:2016-12-22
Liczba stron:450
Wymiary:155x220 mm
Cena:40 zło

Między Placem Bohaterów a Rechnitz. Austriackie rozliczenia to książka o odkłamywaniu historii. Znalazły się w niej rozmowy z Elfriede Jelinek, Gerhardem Rothem, Peterem Turrinim i Ulrichem Seidlem, a także rozmowy o Thomasie Bernhardzie i Wernerze Schwabie. To twórcy austriaccy, którzy wkładali palec w ranę, mówiąc o tym, co wyparte i zapomniane. Również za ich sprawą austriackie społeczeństwo po kilkudziesięciu latach uśpienia zbiorowego sumienia mitem „pierwszej ofiary Hitlera”, dokonywało rewizji pamięci i przejmowało odpowiedzialność. Kulminacją narodowej histerii rozliczeniowej stała się pamiętna prapremiera ostatniej sztuki Thomasa Bernharda Plac Bohaterów (Heldenplatz). Dwadzieścia lat później Elfriede Jelinek w Rechnitz (Anioł Zagłady) opowie przejmująco o sile i bezsile przypominania.

Książka o austriackich rozliczeniach z przeszłością stwarza pretekst do dyskusji o funkcjonowaniu historii w pamięci zbiorowej również w kontekście polskich debat historycznych z ostatnich lat. Droga od amnezji do amnestii jest trudna, bo prowadzi przez bolesne przypomnienia, ale bez nich nie ma wybaczenia i ostatecznie: zapomnienia.

Integralną częścią książki jest dramat Elfriede Jelinek Rechnitz (Anioł Zagłady)w tłumaczeniu Moniki Muskały. Rechnitz to miejscowość w Burgenlandzie, gdzie pod koniec wojny dokonano masakry 200 robotników przymusowych (w większości węgierskich Żydów) podczas przyjęcia na zamku hrabiny Margit von Betthyány. Uczestniczyli w niej lokalni notable z Gestapo i SS. Grobów nigdy nie odnaleziono, winni nigdy nie zostali osądzeni. W sztuce Rechnitz (Anioł Zagłady) Jelinek oddaje głos posłańcom, którzy relacjonują tamte wydarzenia. Jednak odsłaniając kolejne fakty, zaciemniają oni, relatywizują lub podważają prawdziwość poprzednich. To sztuka o złudności przypominania historii poprzez jej zagadywanie, a także o perwersji języka debat publicznych, w których roztrząsa się moralne ekscesy, zbrodnie i ludobójstwa.

• • •

Pasjonujące jest w tej książce wyjście poza sztukę, która rozliczenie, co prawda, umożliwia, ale zarazem niesie pokusę łatwego rozgrzeszenia. W Między Placem Bohaterów a Rechnitz działa bowiem osobliwy mechanizm, w którym przypomnienie automatycznie wyzwala odruch zapominania. Autorka przenikliwie eksponuje jego działanie, pokazując jak anamneza dopomina się o amnestię, prowokującą ostateczną amnezję.

Wiele bym dał, żeby polskiego czytelnika Bernharda czy Jelinek przyłapać na gorącym uczynku bilansowania austriackich rozliczeń. Już widzę, jak kojarząc wątki i wczytując się w świetnie zaprojektowaną panoramę, co jakiś czas z ulgą konstatuje, „ach, jak dobrze, że to nie my, że to nie ja”, by za chwilę siebie samego dopytać, „czy aby na pewno?”.

Janusz Margański

• • •

Wybrane opinie:

 

Między „Placem Bohaterów” a „Rechnitz” traktuje przede wszystkim o twórcach żyjących w niezgodzie na dominujący dyskurs wypierania przeszłości i cichego poparcia dla „brunatnej fali”. Ale w publikacji Muskały mocno wybrzmiewają też wątki uniwersalne. (...) Otwarcie perspektywy jest z pewnością wartością naddaną książki, która staje się nie tylko trafną analizą trawiących Austrię bolączek, ale także ważnym głosem w dyskusji o wartościach, jakie winny przyświecać współcześnie europejskiemu uniwersum. – Katarzyna Pawlicka

 

Monika Muskała tylko pozornie opowiada o niepokornej odsłonie austriackiego teatru. Tak naprawdę w niezwykle ciekawy i kompetentny sposób rekonstruuje kulturowe uwikłania mierzenia się Austrii z pamięcią i zapomnieniem nazizmu. – Bernadetta Darska

 

Muskała bada mechanizmy ujawniania traumy, jej oswajania przez sztukę. Rozmawia z najważniejszymi twórcami, w tym między innymi z Ulrichem Seidlem, w rozmowie z którym najdobitniej ujawniają się podobieństwa między austriackimi a polskimi piwnicami, z których po otwarciu wychodzą ekstremizmy, nacjonalizmy i resentymenty, mające wspólne źródła w zaściankowym, perwersyjnym katolicyzmie. – Bartosz Sadulski
ksiazki.onet.pl 3.02.2017

• • •

Recenzje i artykuły powiązane:

• • •

Monika Muskała

Tłumaczka literatury niemieckojęzycznej, dramatopisarka. Od 1993 r. mieszka w Austrii. Tłumaczy głównie współczesnych autorów, takich jak Thomas Bernhard, Werner Schwab, Heiner Müller, ale i klasyków jak Friedrich Schiller, Frank Wedekind, Ödön von Horvath. Za przekłady wielokrotnie wyróżniana przez austriacki Urząd Kanclerski.

Czytaj dalej

• • •

Patronat medialny:

• • •

Książka wydana przy wsparciu Austriackiego Forum Kultury w Warszawie

• • •

 

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Projekt Petronela Sztela      Realizacja realis

Nasz serwis używa plików cookies do prawidłowego działania strony. Korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień dla plików cookies oznacza, że będą one zapisywane w pamięci urządzenia. Ustawienia te można zmieniać w przeglądarce internetowej. Więcej informacji udostępniamy w naszej polityce prywatności.

Zgadzam się na użycie plików cookies.

EU Cookie Directive Module Information